Bắt đầu ngay — trong 6 giờ đầu sau sinh
Dù bé chưa thể bú, dù cơ thể mẹ mệt mỏi sau sinh — vắt sữa trong 6 giờ đầu là điều quan trọng nhất mẹ có thể làm cho bé.
Tuyến sữa hoạt động theo nguyên tắc cung-cầu: kích thích càng sớm và càng đều đặn, sữa ra càng nhiều. Nếu bắt đầu muộn, tuyến sữa có thể không "học" đủ để sản xuất lâu dài.
Vài giọt sữa non đầu tiên — dù chỉ 0.5-1ml — cực kỳ quý giá. Sữa non đặc, vàng, chứa nồng độ kháng thể cao nhất. Y tá NICU sẽ dùng để bôi vào miệng bé — gọi là "oral immunotherapy".
Tần suất và thời gian
- 8-10 lần mỗi 24 giờ — tương đương bé bú thực sự
- Khoảng cách không quá 3-4 giờ ban ngày, 4-5 giờ ban đêm
- Mỗi lần vắt: 15-20 phút mỗi bên, hoặc đến khi sữa chảy chậm
- Không bỏ đêm trong tháng đầu — prolactin cao nhất từ 2-6 giờ sáng
Vắt tay hay máy hút?
Vắt tay (Hand expression)
- Tốt nhất cho những ngày đầu — kích thích sản xuất sữa non hiệu quả hơn máy
- Không cần thiết bị, làm được ngay tại NICU
- Kỹ thuật: ngón cái và ngón trỏ đặt ở rìa quầng vú, ép vào ngực rồi ép vào nhau, không vuốt kéo
Máy hút sữa (Breast pump)
- Máy hút đôi (double pumping) giảm thời gian 50% và tăng lượng sữa
- Thuê máy hút bệnh viện (hospital-grade pump) trong tháng đầu — mạnh hơn nhiều so với máy cá nhân
- Kích thước phễu phải vừa — nhũ hoa di chuyển tự do, không chật, không lỏng
Bảo quản sữa
| Điều kiện | Thời gian | |-----------|-----------| | Nhiệt độ phòng (25°C) | 4 giờ | | Tủ lạnh (4°C) | 4 ngày | | Ngăn đá tủ lạnh 1 cánh | 2 tuần | | Tủ đông riêng (-18°C) | 6 tháng |
Quy tắc: Ghi ngày vắt lên túi. Dùng sữa cũ trước (FIFO). Rã đông trong tủ lạnh qua đêm — không dùng lò vi sóng. Sữa đã rã đông dùng trong 24 giờ, không đông lại.
Power Pumping — khi sữa ít
Power Pumping mô phỏng cơn tăng bú của bé, kích thích tuyến sữa sản xuất nhiều hơn:
- Hút 20 phút → nghỉ 10 phút → hút 10 phút → nghỉ 10 phút → hút 10 phút
- Thực hiện 1 lần/ngày, thay thế một cữ hút thông thường
- Duy trì 3-7 ngày liên tiếp
- Thường thấy kết quả sau 3-5 ngày
Khi sữa không đủ
Không phải mẹ nào cũng có đủ sữa — và điều đó hoàn toàn bình thường:
- Sữa mẹ hiến tặng (Donor milk): Nhiều NICU lớn có ngân hàng sữa mẹ pasteur hóa — an toàn và tốt hơn sữa công thức
- Sữa công thức đặc biệt cho trẻ sinh non: Sử dụng khi không đủ sữa mẹ hoặc sữa hiến
- HMF (Human Milk Fortifier): Bổ sung vào sữa mẹ để tăng năng lượng và protein — bác sĩ sẽ hướng dẫn cách pha
Đừng tự trách mình nếu sữa ít. Stress, mệt mỏi, thiếu ngủ — tất cả đều ảnh hưởng đến sản xuất sữa. Nghỉ ngơi đầy đủ và ăn uống đủ chất là điều kiện tiên quyết.
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK