Khi nào bác sĩ chỉ định vật lý trị liệu?
Bác sĩ thường giới thiệu trẻ sinh non đến vật lý trị liệu (VLTL) khi có:
- Trương lực cơ bất thường — tăng hoặc giảm so với mức bình thường theo tuổi hiệu chỉnh
- Chậm mốc vận động — không đạt mốc trong khoảng thời gian hợp lý
- Bất đối xứng vận động — bé ưu tiên dùng một bên tay/chân hơn bên kia
- Tư thế bất thường kéo dài (cổ lệch, lưng uốn cong)
- Tiền sử bệnh nặng — xuất huyết não, thiếu oxy não, viêm màng não
Không cần chờ đến khi "rõ ràng là chậm" mới bắt đầu. Can thiệp sớm luôn tốt hơn.
Các phương pháp VLTL phổ biến
Phương pháp Bobath (Neurodevelopmental Treatment — NDT):
- Điều chỉnh trương lực cơ thông qua các tư thế và cử động có kiểm soát
- Khuyến khích bé tự tạo ra cử động đúng
- Phổ biến nhất tại Việt Nam
Phương pháp Vojta:
- Kích hoạt các mẫu vận động phản xạ thông qua điểm kích thích cụ thể trên cơ thể
- Hiệu quả ngay từ sơ sinh
- Đòi hỏi cha mẹ thực hiện bài tập 3–4 lần/ngày tại nhà
Massage trẻ sơ sinh:
- An toàn và được khuyến cáo bởi AAP
- Giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ và tăng cân
- Ba mẹ có thể học và thực hiện tại nhà
Kỹ thuật massage cơ bản:
- Chọn thời điểm bé tỉnh táo, không đói, không vừa bú xong
- Dùng dầu massage dành cho trẻ sơ sinh (dầu dừa, dầu hướng dương)
- Vuốt nhẹ từ vai xuống tay, từ hông xuống chân
- Xoa tròn nhẹ nhàng vùng bụng theo chiều kim đồng hồ
- Mỗi buổi 10–15 phút
- Không massage khi bé quấy khóc hoặc không hợp tác
Tần suất điều trị
Tùy mức độ:
- Nhẹ: 1–2 lần/tuần tại cơ sở, bài tập tại nhà hàng ngày
- Trung bình: 2–3 lần/tuần, tập tại nhà nhiều hơn
- Nặng: 5 lần/tuần (đợt tập trung), sau đó duy trì
Bài tập ba mẹ có thể làm tại nhà
Tummy time (nằm sấp khi thức):
- Bắt đầu từ 1–2 phút, tăng dần
- Giúp phát triển cơ cổ, vai, lưng
- Chỉ khi bé đang thức và có người giám sát
Tập lẫy:
- Đặt đồ vật hấp dẫn ở bên cạnh khi bé nằm ngửa
- Nhẹ nhàng đỡ hông bé, hướng dẫn cử động lẫy
Tập ngồi:
- Bế bé ngồi trong lòng, hỗ trợ ở hông
- Để bé tự giữ cân bằng trong vài giây
Địa chỉ uy tín tại Việt Nam
TP.HCM:
- BV Nhi Đồng 1 — Khoa Phục hồi chức năng
- BV Nhi Đồng 2 — Khoa PHCN
- BV Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp
Hà Nội:
- BV Nhi Trung ương — Trung tâm PHCN
- BV Bạch Mai — Khoa PHCN
- BV Phục hồi chức năng Hà Nội
Nguồn: AAP, BV Nhi Đồng 1, Vietnamese Society of Physical Medicine and Rehabilitation