Tại sao trẻ sinh non dễ giảm thính lực?
Trẻ sinh non có nguy cơ giảm thính lực cao gấp 4–10 lần so với trẻ đủ tháng. Các yếu tố nguy cơ trong NICU bao gồm:
- Dùng kháng sinh aminoglycoside (gentamicin, amikacin) kéo dài — độc tính tai
- Tiếng ồn NICU tác động lên tai trong đang phát triển
- Thiếu oxy hoặc vàng da nhân não ảnh hưởng dây thần kinh thính giác
- Nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não
OAE — test sàng lọc nhanh
OAE (Otoacoustic Emissions) đo âm thanh phản hồi từ ốc tai khi có kích thích âm:
- Thực hiện trong lúc bé ngủ, không cần gây mê
- Kết quả trong 5–10 phút
- Pass: ốc tai hoạt động bình thường
- Refer (fail): cần làm ABR để chẩn đoán chính xác hơn
OAE bỏ sót ~10% trẻ có vấn đề dây thần kinh thính giác (auditory neuropathy).
ABR — chẩn đoán chuyên sâu
ABR (Auditory Brainstem Response) đo điện não đồ phản ứng với âm thanh:
- Chi tiết hơn OAE: phân biệt vấn đề ốc tai vs dây thần kinh vs thân não
- Bé cần ngủ yên hoặc gây mê nhẹ
- Thời gian ~45–60 phút
- Tiêu chuẩn vàng chẩn đoán giảm thính lực thần kinh giác quan
Lịch kiểm tra thính lực
- Trước xuất viện: OAE sàng lọc (bắt buộc theo quy định nhiều bệnh viện)
- 3 tháng tuổi hiệu chỉnh: lặp lại nếu pass, hoặc ABR nếu fail
- 9–12 tháng: ABR chẩn đoán toàn diện nếu có nguy cơ cao
Nếu fail screening — làm gì tiếp?
Fail OAE không có nghĩa là bé điếc — có thể do ráy tai, nước hoặc bé không ngủ yên. Bác sĩ sẽ:
- Lặp lại OAE sau 2–4 tuần
- Chuyển ABR nếu fail lần hai
- Hội chẩn bác sĩ thính học nhi nếu ABR bất thường
Can thiệp sớm trước 6 tháng (máy trợ thính, ốc tai điện tử) mang lại kết quả ngôn ngữ tốt nhất.
Nếu bé không qua sàng lọc — bước tiếp
Nhận kết quả "refer" (không qua) trong lần sàng lọc thính lực đầu tiên là điều khiến nhiều ba mẹ lo lắng — nhưng đây chưa phải chẩn đoán điếc. Trước tiên, bác sĩ sẽ loại trừ nguyên nhân đơn giản như ráy tai tắc nghẽn hoặc dịch trong tai giữa sau viêm. Nếu OAE lặp lại vẫn fail, bước tiếp là ABR chẩn đoán — thực hiện khi bé ngủ tự nhiên hoặc có hỗ trợ. ABR sẽ xác định mức độ (nhẹ, vừa, nặng, sâu) và loại giảm thính lực (dẫn truyền hay thần kinh giác quan). Từ kết quả đó, bác sĩ thính học nhi sẽ tư vấn lắp máy trợ thính hoặc đánh giá khả năng cấy ốc tai điện tử. Đừng trì hoãn vì lo lắng — can thiệp sớm tạo ra sự khác biệt rõ rệt về ngôn ngữ về sau.
Ghi lại kết quả từng lần test thính lực trong nhật ký sự kiện y tế Hạt Mầm để theo dõi tiến triển theo thời gian.
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK