Não bé đang làm gì trong bụng mẹ?
Từ 24 đến 40 tuần là giai đoạn phát triển não bộ mạnh mẽ nhất trong toàn bộ cuộc đời con người. Trong 3 tháng này, não bé:
- Tăng thể tích gấp 3-4 lần
- Hình thành hàng tỷ tế bào thần kinh và kết nối synapse
- Phát triển vỏ não nhăn nheo (sulci và gyri) — bề mặt não tăng diện tích
- Hình thành myelin — lớp bọc dẫn truyền tín hiệu thần kinh
Khi bé sinh non, não phải tiếp tục phát triển bên ngoài môi trường tối ưu của tử cung. Đây là lý do tại sao bảo vệ não là ưu tiên hàng đầu trong NICU.
Siêu âm thóp đầu — mắt nhìn vào não bé
Siêu âm thóp đầu (Cranial Ultrasound) là xét nghiệm không đau, không bức xạ để đánh giá cấu trúc não bé. Được thực hiện:
- Trong 3-7 ngày đầu sau sinh (phát hiện IVH sớm)
- Tuần 2-4 (kiểm tra IVH tiến triển, theo dõi PVL)
- Trước xuất viện (đánh giá tổng thể)
- Định kỳ nếu có bất thường
IVH — Xuất huyết não thất
IVH (Intraventricular Hemorrhage) — xuất huyết vào não thất — xảy ra khi mạch máu não vỡ, thường trong 3-4 ngày đầu.
Phân loại theo 4 grade:
- Grade I: Chảy máu nhỏ ở vùng mầm (germinal matrix) — tiên lượng tốt, thường tự thoái lui
- Grade II: Máu tràn vào não thất không làm giãn não thất — tiên lượng còn tốt
- Grade III: Não thất giãn do máu — có thể dẫn đến não úng thủy, cần theo dõi sát
- Grade IV (hoặc PVHI): Nhồi máu não thất quanh — tổn thương chất trắng, nguy cơ di chứng vận động cao nhất
Các yếu tố nguy cơ IVH: sinh rất non (< 30 tuần), huyết áp không ổn định, nhiễm trùng, tăng áp lực nội sọ.
PVL — Tổn thương chất trắng
PVL (Periventricular Leukomalacia) — nhuyễn hóa chất trắng quanh não thất — là tổn thương vùng não kiểm soát vận động chân và nhận thức.
- Không nhìn thấy ngay trên siêu âm sớm — xuất hiện sau 2-6 tuần
- Liên quan đến thiếu oxy, nhiễm trùng, huyết áp thấp kéo dài
- Nguy cơ bại não (cerebral palsy) và chậm phát triển
Ba mẹ có thể làm gì?
Giảm căng thẳng cho não bé
- Ánh sáng: che bớt ánh sáng lồng ấp — não bé cần bóng tối như trong bụng mẹ
- Tiếng ồn: nói nhẹ nhàng, tránh gây tiếng động đột ngột
- Đau: thông báo cho y tá biết khi bé có biểu hiện đau — đau mạn tính ảnh hưởng não
Kích thích đúng cách
- Giọng nói — não bé nhận ra và phản ứng với giọng mẹ, giọng ba
- Kangaroo Care — da kề da cung cấp kích thích cảm giác phù hợp nhất
- Containment hold — bàn tay ấm của ba mẹ giúp bé cảm thấy an toàn, giảm cortisol
Không làm những điều này
- Không vuốt ve liên tục — kích thích quá mức gây stress cho não bé sinh non
- Không để nhiều người cùng nói to xung quanh bé
- Không thay đổi tư thế bé đột ngột
Theo dõi phát triển thần kinh dài hạn
Trẻ sinh non — đặc biệt < 32 tuần — cần theo dõi phát triển thần kinh đến ít nhất 2-3 tuổi:
- Vận động: lẫy, ngồi, đứng, đi (đánh giá theo tuổi hiệu chỉnh)
- Ngôn ngữ: hiểu và nói
- Nhận thức: học hỏi, chú ý
- Hành vi: khó chịu quá mức, tự kỷ (tỷ lệ cao hơn trẻ đủ tháng)
Hạt Mầm giúp ba mẹ theo dõi các mốc phát triển theo tuổi hiệu chỉnh và nhắc lịch khám định kỳ.
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK