Nhiễm trùng huyết sơ sinh là gì?
Nhiễm trùng huyết sơ sinh (Neonatal Sepsis) là tình trạng nhiễm trùng lan vào máu của trẻ sơ sinh, gây phản ứng viêm toàn thân. Đây là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu của trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non.
Trẻ sinh non có hệ miễn dịch rất non yếu: ít kháng thể từ mẹ truyền sang (vì chưa đủ thời gian), da mỏng dễ bị xâm nhập, và thường phải dùng nhiều thủ thuật xâm lấn (đặt catheter, ống thở, ống thông...).
Hai loại nhiễm trùng huyết
Early-onset sepsis (EOS) — Khởi phát sớm
- Xảy ra trong 72 giờ đầu sau sinh
- Thường do vi khuẩn từ mẹ lây sang: Group B Streptococcus (GBS), E. coli
- Liên quan đến vỡ ối sớm, nhiễm trùng ối, nhiễm trùng tiết niệu mẹ
Late-onset sepsis (LOS) — Khởi phát muộn
- Xảy ra sau 72 giờ tuổi, thường trong NICU
- Thường do vi khuẩn bệnh viện: Staphylococcus (đặc biệt CoNS), Klebsiella, Pseudomonas
- Liên quan đến catheter tĩnh mạch, ống thở, thủ thuật NICU
Dấu hiệu nhận biết
Trẻ sinh non thường không sốt khi nhiễm trùng — đây là điểm khác biệt quan trọng so với người lớn. Các dấu hiệu thường tinh tế hơn:
Thay đổi dấu hiệu sinh tồn
- Nhịp tim tăng (> 160/phút) hoặc giảm (< 100/phút)
- Nhịp thở tăng hoặc khó thở hơn — cần tăng hỗ trợ oxy
- Thân nhiệt không ổn định — hạ thân nhiệt thường gặp hơn sốt ở bé rất non
Thay đổi hành vi và lâm sàng
- Li bì, khó đánh thức, giảm trương lực cơ
- Bỏ bú, bú yếu hơn đột ngột
- Bụng chướng, bắt đầu không dung nạp sữa
- Da mottled (loang lổ), tím tái quanh môi
- Đường huyết không ổn định (tăng hoặc hạ)
Xét nghiệm chẩn đoán
- CRP (C-Reactive Protein) — tăng cao khi nhiễm trùng; theo dõi hàng ngày
- CBC (Công thức máu) — bạch cầu tăng hoặc giảm bất thường
- Cấy máu (Blood culture) — tiêu chuẩn vàng, nhưng kết quả cần 48-72 giờ
- PCT (Procalcitonin) — nhạy hơn CRP trong giai đoạn sớm
- Cấy dịch não tủy — nếu nghi ngờ viêm màng não
Phác đồ kháng sinh
Khi nghi ngờ nhiễm trùng huyết, kháng sinh được dùng ngay trong vòng 1 giờ — không chờ kết quả cấy máu. Phác đồ thường gặp:
EOS:
- Ampicillin + Gentamicin — phủ được GBS và hầu hết vi khuẩn gram âm
LOS:
- Vancomycin + Aminoglycoside — phủ Staphylococcus kháng methicillin (MRSA) và gram âm
- Điều chỉnh theo kết quả cấy máu và kháng sinh đồ
Thời gian dùng kháng sinh: thường 7-14 ngày tùy tác nhân và lâm sàng.
Phòng ngừa nhiễm trùng
Ba mẹ đóng vai trò quan trọng:
- Rửa tay đúng cách trước và sau khi chạm bé — ít nhất 20 giây
- Hạn chế người thăm trong giai đoạn đầu
- Không thăm khi đang bệnh (cảm, ho, sốt)
- Sữa mẹ — đặc biệt sữa non — cung cấp kháng thể bảo vệ đường ruột
- Kangaroo Care — da mẹ cung cấp vi khuẩn có lợi cho bé
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK