BPD là gì?
Loạn sản phế quản phổi (BPD — Bronchopulmonary Dysplasia), còn gọi là bệnh phổi mạn tính (CLD), xảy ra khi phổi non nớt bị tổn thương do thở máy và oxy kéo dài. Phổi chưa trưởng thành phản ứng bằng viêm và xơ hóa, làm giảm khả năng trao đổi khí.
BPD là một trong những biến chứng dài hạn phổ biến nhất ở trẻ sinh non — ảnh hưởng đến khoảng 40% trẻ sinh trước 28 tuần.
Ai có nguy cơ cao?
- Trẻ sinh dưới 32 tuần, đặc biệt dưới 28 tuần
- Trẻ phải thở máy xâm lấn hơn 28 ngày
- Trẻ có nhiễm trùng huyết hoặc viêm phổi sơ sinh
- Cân nặng lúc sinh dưới 1.000g
Phân độ BPD
BPD được phân loại theo nhu cầu oxy lúc 36 tuần tuổi thai hiệu chỉnh:
- Nhẹ: Tự thở khí phòng (không cần oxy)
- Trung bình: Cần oxy <30% để duy trì SpO₂
- Nặng: Cần oxy ≥30% hoặc thở áp lực dương
Điều trị trong NICU
Không có thuốc chữa khỏi BPD, nhưng có nhiều biện pháp hỗ trợ:
- Oxy hỗ trợ liều thấp nhất có thể — mục tiêu SpO₂ 90–95%
- Thuốc lợi tiểu (furosemide) giảm phù nề phổi
- Corticoid hít giảm viêm đường thở
- Dinh dưỡng cao năng lượng để phổi tiếp tục phát triển
Chăm sóc tại nhà
Khi bé về nhà với BPD, ba mẹ cần lưu ý:
- Theo dõi SpO₂ bằng máy đo cá nhân (nếu được kê)
- Tránh tuyệt đối khói thuốc lá và khói bếp — phổi BPD rất nhạy cảm
- Tiêm phòng RSV (Palivizumab/Nirsevimab) theo chỉ định — RSV cực kỳ nguy hiểm với BPD
- Tái khám đúng lịch bác sĩ hô hấp nhi
Tiên lượng dài hạn
Tin vui là phổi có khả năng tái sinh và phát triển đến khoảng 3 tuổi. Đa số trẻ BPD nhẹ–trung bình cải thiện đáng kể trong 2 năm đầu. Trẻ BPD nặng cần theo dõi hô hấp đến tuổi học đường.
Phòng ngừa BPD ngay từ NICU
Dù không thể tránh hoàn toàn, nhiều biện pháp giúp giảm mức độ nặng của BPD. Sử dụng Surfactant sớm (trong giờ đầu sau sinh) bảo vệ phế nang khỏi xẹp lại. Chiến lược thở CPAP thay vì thở máy xâm lấn giúp phổi tự giãn nở tự nhiên hơn. Corticoid trước sinh (betamethasone) tiêm cho mẹ khi có nguy cơ sinh non giúp phổi bé trưởng thành nhanh hơn trong 48 giờ. Dinh dưỡng đủ — cả đường tĩnh mạch lẫn sữa mẹ sớm — là nền tảng để phổi tiếp tục phát triển dù còn non tháng. Ba mẹ cũng đóng vai trò: kangaroo care sớm và ổn định nhiệt độ giảm stress oxy hóa cho phổi.
Dùng tính năng theo dõi thông số sinh tồn trên Hạt Mầm để ghi lại SpO₂ hàng ngày và chia sẻ với bác sĩ tại mỗi lần tái khám.
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK