GER (sinh lý) vs GERD (bệnh lý) — khác nhau thế nào?
GER (Gastroesophageal Reflux) là trào ngược sinh lý — sữa trào lên sau khi bú, bé vẫn thoải mái và tăng cân bình thường. Đây là hiện tượng rất phổ biến ở trẻ sinh non do cơ thắt thực quản dưới chưa trưởng thành.
GERD là khi trào ngược gây đau, khó chịu, hoặc biến chứng — bé quấy khóc nhiều sau bú, lưng cong, từ chối bú, hoặc không tăng cân dù ăn đủ.
Tại sao trẻ sinh non hay trào ngược hơn?
- Cơ thắt thực quản dưới (LES) chưa trưởng thành, đóng không kín
- Dạ dày nhỏ, nhu động ruột chậm
- Thường xuyên nằm ngửa, ít vận động
- Bú bình hoặc ống — lượng khí nạp vào nhiều hơn
Dấu hiệu cảnh báo GERD thực sự
- Ngừng thở (apnea) hoặc nhịp tim chậm liên quan đến bữa ăn
- Bú kém, từ chối ăn, khóc liên tục sau bú
- Không tăng cân dù khẩu phần đủ
- Hay nôn vọt, nôn ra máu hoặc dịch xanh
Tư thế bú và sau bú
- Nâng đầu 30–45° trong khi bú và ít nhất 20–30 phút sau bú
- Vỗ ợ nhẹ nhàng giữa và sau bú
- Với bú bình: dùng núm vú chảy chậm, nghiêng bình để không nạp khí
- Không đặt bé nằm ngay sau khi ăn xong
Sữa làm đặc và công thức chuyên dụng
Thêm chất làm đặc (rice starch, carob bean gum) vào sữa mẹ hoặc chuyển sang công thức anti-reflux có thể giảm số lần trào ngược. Tham khảo bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.
Thuốc PPI/H2RA — khi nào và rủi ro
Thuốc ức chế acid (omeprazole, ranitidine) chỉ được chỉ định khi có bằng chứng rõ ràng về GERD thực sự ảnh hưởng đến tăng trưởng hoặc hô hấp. Dùng không đúng chỉ định làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường ruột và viêm phổi.
Khi nào trào ngược tự khỏi
Tin vui là đa số trẻ sinh non hết trào ngược trước 12 tháng tuổi hiệu chỉnh khi cơ thắt thực quản trưởng thành và bé bắt đầu ngồi nhiều hơn. Mốc cải thiện rõ nhất thường là khi bé bắt đầu ăn dặm và ngồi thẳng sau bữa ăn — trọng lực giúp giữ thức ăn xuống. Trào ngược kéo dài sau 18 tháng hoặc không cải thiện sau 2 tuần điều chỉnh tư thế cần được bác sĩ đánh giá lại — lúc này có thể có nguyên nhân thực sự cần can thiệp như dị ứng protein sữa bò hoặc thoát vị hoành. Đừng tiếp tục dùng thuốc PPI kéo dài mà không có chỉ định mới của bác sĩ sau mỗi 4–8 tuần.
Ghi lại tần suất và lượng trào ngược sau mỗi bữa bú trong Hạt Mầm — dữ liệu này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn khi tái khám.
Nguồn: WHO, AAP, Bliss UK